St. Eloyen Gasthuis

Boterstraat 22 - Utrecht

   
         
         
  Geschiedenis - 2    
       
  Metaalnijverheid in Utrecht    
  De Utrechtse handel, productie en dienstverlening had in de late Middeleeuwen voornamelijk een regionaal karakter. Van export van betekenis was tot circa 1600 nauwelijks sprake, hoewel Utrechtse smeden ondermeer vingerhoeden, uurwerken, luidklokken en geschut voor export vervaardigden. In de zeventiende eeuw ontwikkelen Utrechtse smeden enkele specialiteiten; met name Utrechtse pistolen en geweren waren beroemd in heel Europa. Doordat de Domstad de hoofdstad was van het gewest, woonde het grootste deel van de regionale elite in de stad. De aanwezigheid van een grote en rijke bovenlaag onder de bevolking zorgde voor een omvangrijke vraag naar luxe producten, die bepaalde specialisaties onder de plaatselijke ambachtslieden mogelijk maakte. De metaalbewerkers konden daarop inspelen door bijzondere producten te maken.    
     
     
     
     
     
     
     
       
 
Klik hier voor een leesbare tekst
   
       
       
     
       
       
     
     
     
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
         
   
Memorietafel van het Smede Gildt in de Buurkerk (1660)
(thans in entree en winkel van museum Speelklok)
Klik op de afbeelding voor een weergave van de tekst
   
       
       
         
    Naast een brede maatschappelijke bovenlaag had Utrecht een belangrijke sociale middenlaag, die grotendeels bestond uit kleine handelaren en ambachtslieden. Deze waren georganiseerd in beroepsgebonden gilden. De hoge organisatiegraad van de gilden maakte het mogelijk tot verbeteringen voor de sociale zekerheid te komen voor de leden. Zo ook bij de Utrechtse smeden, die met hun eigen gasthuis een voor Utrecht unieke instelling beheerden.    
       
       
       
       
         
    Naamsteen in de Smeebrug    
         
         
         
         
         
         
         
         
         
         
         
         
         
         
         
    Eind achttiende eeuw veranderde in korte tijd veel in de Republiek. Tot dan toe hadden de gilden te maken gehad met een zeer zelfstandige stad, met daaruit voortvloeiend de mogelijkheid om de belangen van de gilden direct bij de politieke machthebbers aan te kaarten.    
       
         
    In 1798 werden de gilden officieel opgeheven, maar in de Utrechtse praktijk echter voortgezet. Bij de smeden gebeurde dit via het in 1804 opgerichte Handelsbedrijf der Smeden. Door de inlijving van het koninkrijk Holland bij Frankrijk in 1810 ontstond een nog onduidelijkere situatie, omdat in de Franse wetten vrije beroepsuitoefening gold. Tenslotte werd in 1818, onder koning Willem I, het besluit genomen dat de gilden niet meer heropgericht mochten worden. Beïnvloeding van het overheidsbeleid door pressiegroepen zoals die eeuwen lang had plaatsgevonden, was daarmee verleden tijd. In 1820 volgde de liquidatie van fondsen en bezittingen. In Utrecht was het onroerend goed van de smeden echter bij het gasthuis ondergebracht. Het Handelsbedrijf der Smeden kon dus gewoon worden voortgezet, ook al had het veel aantrekkingskracht voor de beroepsbeoefenaren verloren.    
       
       
       
       
       
       
       
         
    > Terug naar Geschiedenis - 1 | De Gilden    
    > Klik hier voor Geschiedenis - 3 | Moeilijke tijden    
         
         
   
'Opdat het al' moge strekken tot Heil en Welvaren van den Huize St. Eloy'