St. Eloyen Gasthuis

Boterstraat 22 - Utrecht

   
         
         
  Schutjassen    
       
  Niet alle broeders beoefenen op de werkavonden het kolfspel. Een aantal speelt het oudhollandse kaartspel schutjassen. Schutjassen is een op kruisjassen gelijkend kaartspel (en wordt dus gespeeld door twee paren spelers), maar is daarvan te onderscheiden doordat de kaarten 'geschut' mogen worden (schutten = tegenhouden). Dat wil zeggen dat op grond van het eigen spel en met behulp van de informatie die gedurende het spel is verkregen de (verdere) loop van het spel kan worden tegengehouden om de overwinning voor zich op te eisen. Kenmerkend is ook dat de winst van het spel en de gemelde roem meestal met krijt aangegeven worden op een zwarte plank. Het spel kent een uitgebreid eigen idioom:    
     
     
     
     
     
     
     
     
       
  Boeren Bepalen wie er samenspelen    
    Zijn goed Antwoord van tegenpartij als deze geen, of minder, roem in de hand heeft    
    Hoe hoog Vraag van tegenpartij naar de hoogte van gemelde roem    
  Zijn (niet) goed Gemelde roem wordt (niet) geaccepteerd door tegenpartij    
    Die het schudden Tegenpartij heeft voldoende punten in de hand om het verdere verloop van het spel stop te kunnen zetten    
       
  Hij is thuis Kaartpartner heeft troef boer    
  U kunt zoals u wilt Kaartpartner heeft troef boer met één of meer andere troeven    
  Ik heb zacht Kaartpartner heeft troef negen (= nel)    
    Ik heb zowat Kaartpartner heeft troef aas    
    Ik heb uw spel Kaartpartner heeft slechte troefkaart, dus geen boer, negen of aas    
    Ik ben blind Kaartpartner heeft geen troefkaart    
    Troef Kaartpartner heeft een redelijke troefkaart en een goed bijspel    
    Ik zou blijven Kaartpartner 'commandeert' geen troef te spelen    
    Kunt u de boer spelen Kaartpartner 'commandeert' om troef boer te spelen    
    Als ze er uit zijn, doe ik er wat aan Kaartpartner geeft aan een goede bijkaart in de hand te hebben, doch weinig troeven    
       
    Geen orders Kaartpartner geeft aan 100 punten of meer in de hand te hebben (roem)    
    Je moet het schudden Kaartpartner is er van overtuigd voldoende punten in de hand te hebben om het spel te kunnen winnen    
         
    Onder (boven) jan Minder (meer) dan 50 punten vergaard    
    Schudden Het verdere verloop van het spel tegenhouden omdat men overtuigd is voldoende punten te kunnen halen om het spel te winnen    
         
    Oud spel Geen van beide partijen heeft het vereiste aantal van 100 punten gehaald    
         
    In den oogen zijn Bij oud spel heeft één, of hebben beide, partij(en) meer dan 80 punten gehaald    
         
    Boom Elk kaartpaar krijgt aan het begin van het spel negen punten. Voor ieder gewonnen spel mogen hier een tot vijf punten van worden afgetrokken. Een dergelijk spel van negen tot nul noemen we een boom    
         
         
         
    Geïnteresseerd in meer? Klik hier voor de spelregels en -voorbeelden van de hand van Cees Bouter in .pdf (© St. Eloyen Gasthuis). De spelregels kunnen desgewenst bij het gasthuis worden aangeschaft (klik op Meer informatie).    
       
       
         
    Het spel is door Herman de Man beschreven in zijn boek De kleine wereld, waarin hij verhaalt van de belevenissen van twee zwervers die rond 1910 van Schoonhoven naar IJsselstein lopen en in Lopikerkapel aanschuiven voor het spel. Ook Jan Cremer noemt in 1964 het schutjassen in zijn 'onverbiddelijke bestseller' Ik, Jan Cremer.

Buiten het St. Eloyen Gasthuis wordt in Nederland ook nog geschutjast in Cabauw (bij Lopik) en nabij Heerenveen in Friesland o.a. in Idaerd en Friens.

   
       
       
       
       
       
       
       
         
         
   
'Opdat het al' moge strekken tot Heil en Welvaren van den Huize St. Eloy'